
ԵՐԵՒԱՆ, «Արմէնփրէս».- Հայաստանի կառավարութեան նիստի մեկնարկին ընթացքին, վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան յայտարարեց, որ Երկիր մոլորակի ուղեծիր դուրս բերուեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին տիեզերական արբանեակը:
«2022 Մայիսի 25ին Երեւանի ժամանակով 22:35ին ԱՄՆի Կանաւերալ հրուանդանում գտնուող տիեզերակայանից Space X ընկերութեան տիեզերանաւով երկիր մոլորակի ուղեծիր է դուրս բերուել Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին տիեզերական արբանեակը», ըսաւ Փաշինեան:
Ան աւելցուց, որ ասիկա տեղի ունեցաւ հայկական պետական «Գէոկոսմոս» բաժնետիրական ընկերութեան եւ սպանական «Սատլանտիս» ընկերութեան համագործակցութեան իբրեւ արդիւնք:
«Տեղի ուենցածի նշանակութիւնը հնարաւոր չէ գերագնահատել, սրանով Հայաստանի Հանրապետութիւնը թեւակոխում է տիեզերական գործունէութեան դարաշրջան, եւ մենք յոյս ունենք, որ այս ոլորտում մեր ունեցած հարուստ աւանդոյթները կը վերականգնուեն: Նկատի ունեմ Հայաստանում երկար տարիներ գոյութիւն ունեցած տիեզերական գիտաարտադրական ոլորտը: Այս համատեքստում ուզում եմ ընդգծել, որ մեր առաջնահերթ նպատակներից մէկը տիեզերական տեխնոլոգիաների տեղայնացումն է Հայաստանում, ինչպէս նաեւ տիեզերական սարքերի արտադրութեան կազմակերպումը», յայտնեց վարչապետը: Ըստ անոր՝ արբանեակի արձակման վերաբերող բոլոր որոշումները եղած են գաղտնի, այդ պատճառով ալ նախնական որեւէ տեղեկատուութիւն չէ հրապարակուած:
Փաշինեան տեղեկացուց, որ մինչեւ 2023 թուականի աւարտը Հայաստանի մէջ պիտի ստեղծուի արբանեակի կառավարման կեդրոն եւ ընդունիչ կայան, որոնց համար ալ մասնագէտներու գիտագործնական խումբ պիտի կազմուի:
«Կառավարման կենտրոնի գլխաւոր գործառոյթներից են արբանեակի կառավարումը եւ տիեզերալուսանկարների ստացումը: Պլանաւորւում է, որ ընդունիչ կայանն արբանեակային տուեալների ստացման եւ փոխանցման ծառայութիւններ կը մատուցի արբանեակների այլ օպերատորների (գործարկուներու) համար: Արբանեակի կողմից արուած լուսանկարները Հայաստանում կ՛օգտագործուեն սահմանների հսկողութեան, արտակարգ իրավիճակների կանխարգելման եւ կառավարման շրջակայ միջավայրի պահպանութեան, ներառեալ կլիմայական փոփոխութիւնների մոնիտորինգի, քաղաքաշինութեան, ճանապարհաշինութեան երկրագիտութեան եւ այլ ոլորտներում: Տիեզերական տեխնոլոգիաները (արհեստագիտութիւնները)՝ արբանեակներ, ընդունող կայաններ, արբանեակների վրայ տեղադրուող սկանաւորման (զննումի), տեսադիտարկման կապի եւ այլ համակարգեր համարւում են համաշխարհային տնտեսութեան ամենաարագ զարգացող ճիւղերից մէկը», նշեց Փաշինեան:
Նկատի ունենալով այս հանգամանքը՝ Փաշինեան տեղեկացուց, որ Անվտանգութեան խորհուրդի գրասենեակին եւ Հայաստանի բարձր արհեստագիտութեան արդիւնաբերութեան նախարարութեան կողմէ մշակուած եւ 6 Մարտ 2020ին Հայաստանի Ազգային ժողովին կողմէ ընդունուած է «Տիեզերական գործունէութեան մասին» Հայաստանի օրէնքը, որ կառավարութեան որոշումներու ծրարին հետ կը սահմանէ տիեզերական գործունէութեան կանոնները եւ թեքնիք կանոնակարգերը, ապահովութեան չափանիշները եւ արտօնագրային թողարկման կառավարման կարգերը: Օրէնսդրական այս ծրարով, հարկային արտօնութիւն տրամադրուած է ոլորտին մէջ աշխատող արտօնագրեալ ընկերութիւններուն:


Այս մասին «Ֆէյսպուք»ի իր էջին վրայ գրած է նաեւ Հայաստանի Ազգային ժողովի փոխնախագահ, Հայաստանի բարձր արհեստագիտութեան արդիւնաբերութեան նախկին նախարար Յակոբ Արշակեան: «2022ի Մայիսի 25, Երեւանի ժամանակով ժամը 22:35, ԱՄՆ Ֆլորիդայի նահանգի Cape Canaveral Space Force Station կայանից SpaceX ընկերութեան Falcon 9 հրթիռով թողարկուել է Transporter-5 տիեզերանաւը, որը Երկրի ուղեծիր է դուրս բերել 59 փոքր արբանեակներ, այդ թւում նաեւ հայկական՝ Երկրագնդի դիտարկման արբանեակը: Աւելորդ կը լինի ասել, թէ որքան ջանք է ներդրուել այս աշխատանքի իրագործման նպատակով: Ցանկանում եմ յատուկ շնորհակալութիւն յայտնել բոլոր այն մարդկանց, ովքեր աշխատել եւ աշխատում են տիեզերքի ոլորտում քաղաքականութեան մշակման, ծրագրերի կազմման եւ իրագործման ուղղութեամբ»:
Ան կը հաստատէ, որ ռազմավարական նշանակութիւն ունեցող նման նորարարական ծրագիրներ նոր հորիզոններ կը բանան Հայաստանի մէջ գիտական եւ արհեստագիտական յառաջընթացին համար:
Հայաստանի բարձր արհեստագիտութեան արդիւնաբերութեան փոխնախարար Դաւիթ Սահակեան շեշտեց, որ Երկիր մոլորակի ուղեծիր Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին տիեզերական արբանեակի դուրս բերումը կարեւոր ենթակառուցուածք է երկրին մէջ ոլորտի զարգացման համար:
«Այս գործընթացը երկար ժամանակ է սկսուել, սակայն առաւել ակտիւ (աշխոյժ) եղել է 2022 թուականի ընթացքում: Այն կարեւոր ենթակառուցուածք է երկրում տիեզերական էկոհամակարգի (բնապահպանութեան համակարգի) ձեւաւորման համար: Խորհրդային տարիներին Հայաստանի գիտնականները մեծ ձեռքբերումներ են գրանցել այս ոլորտում, այժմ, հաշուի առնելով ունեցած նախկին փորձը, ձգտում ենք վերականգնել նախկին յաջողութիւնները: Էկոհամակարգը բազմաշերտ է, այն ենթադրում է տիեզերական սարքաւորումների արտադրութիւն, ծրագրային միջոցների մշակումը եւ այլն: Հայաստանն ունի այդ պոտենցիալը (ներուժը)», յայտնեց փոխնախարարը՝ աւելցնելով, որ առաջադրանք կայ նպաստելու ոլորտին մէջ ձեռնարկութիւններու աշխուժացման եւ զարգացման:
Ոլորտի զարգացման աշխատանքներուն մէջ կարեւոր բաղադրիչ է արբանեակի կառավարման կեդրոնի եւ ընդունիչ կայանի ստեղծումը: Փոխնախարարը դիտել տուաւ, որ կարգ մը ուղղութիւններով բազմաթիւ միջոցառումներ նախատեսուած են Հայաստանի մէջ ոլորտի աշխուժացման ու զարգացման համար: Արդէն կան ոլորտի ձեռնարկութիւններ, որոնք արդիւնքներ արձանագրած են ֆինանսական շօշափելի միջոցներ ներգրաւելու առումով: Անոնք յաջողութիւններ ունին ոչ միայն Հայաստանի շուկային մէջ, այլ նաեւ դուրսը: Սահակեան նշեց, որ արբանեակը մոլորակի ուղեծիրին մէջ պիտի մնայ առնուազն 4 տարի: