ԳՐԻԳՈՐ Ծ. ՎՐԴ. ՉԻՖԹՃԵԱՆ
Մարդկային մեր կեանքին մասին մտածած ժամանակ, կը խորհինք թէ ինչո՞ւ համար կան հիւանդութիւններ, որոնք ամենէն ցցուն արտայայտութիւններն են մեր ֆիզիքական տկարութեան: Առ հասարակ «մարդկային տկարութիւն» ըսած ժամանակ, կը հասկնանք մեր թերութիւնները, որոնց հետեւանքով սխալներ կը գործենք, փոխ-յարաբերական մեր կեանքը դժուարութիւններու մատնելով:
Արդարօրէն շատերու միտքը տագնապեցնող հարցումը բնական կերպով մարդուն անկատարութեան մասին պիտի ըլլայ: Արդեօ՞ք Աստուած մարդը անկատար ստեղծեց: Եթէ այո՝, ինչո՞ւ, եթէ ոչ՝ հապա ուրկէ՞ են մեր ֆիզիքական թէ իմացական կեանքին անկանոնութիւնները, որոնք իրենց կարգին անկանոն կը դարձնեն մեր շրջապատին կեանքը: Այո՛, անկարելի է անջատուիլ շրջապատէն: Կրնայ ընտանիքի մը մէկ անդամը հիւանդութեամբ տառապիլ, սակայն ամբողջ ընտանիքը անոր հետ կը տագնապի, կը ցաւի, կը տնքայ, կը հառաչէ, եւ ի վերջոյ անոր մահուամբ՝ խոր սուգի կը մատնուի: Ահա պարագայ մը, երբ շատ սեղմ շրջանակ մը՝ ընտանիքը, իր մէկ անդամին հետ կը տառապի: Հապա եթէ պատահի որ աւելի լայն շրջանակ ունեցող, կամ հանրային կեանքին մէջ կարեւոր պատասխանատուութիւն ու հանգամանք ունեցող անձ մը ըլլայ ան, շատ աւելի թիւով մարդիկ անոր հետ միասին կը մտահոգուին ու կը տառապին, նաեւ մտածելով ապագային մասին, թէ ո՞վ պիտի փոխարինէ այդ ծանր պարտականութիւնները ստանձնած անձին դերը:
Կան տակաւին մարդուն իմացական անկանոնութեան, այսինքն բուն՝ մարդկային թերութիւններուն ստեղծած անպատեհութիւնները: Յաճախ լսած ու միշտ ալ ըսած ենք. Մարդ ենք՝ կը սխալինք: Սա՝ մեր գործած սխալներուն պարագային: Իսկ եթէ ներողամիտ ոգիով նաեւ ուրիշներուն սխալները տեսնենք, անոնց համար ալ կ՛ըսենք. Սխալակա՛ն է մարդը: Իսկ եթէ միեւնոյն ներողամտութիւնը, զոր մեր անձին նկատմամբ յաճախ կ՛ունենանք, նաեւ ուրիշներու գործած սխալին պարագային չունենանք՝ արդէն մեծ խանգարում ու անկանոնութիւն կը ստեղծուի ընկերային կեանքին մէջ:
Վերեւ տրուած օրինակը, որ մեր կատարած սխալներուն նկատմամբ այնքան ներողամիտ կը դարձնէ մեզ, ոմանց կարծիքով մեր անկատարութեան ամենէն երեւելի յատկանիշներէն մէկն է: Այսպէս մտածող բարոյագէտներ կ՛ըսեն. Աստուած մարդը «կոյր» ստեղծած է: «Կոյր»՝ մեր սխալները չտեսնելու իմաստով: Ի վերջոյ քանի՞ հոգի օրուան մը ընթացքին ամբողջական սրտով կ՛ընդունի իր կատարած սխալը ու ներողութիւն կը խնդրէ դիմացինէն: Առ հասարակ յանցանքը ուրիշին վրայ բարդելու կողմնակից ենք, որովհետեւ «անկատար» ստեղծուած ենք, կ՛ըսեն այս թէզը պաշտպանող ընկերաբաններ: Թերեւս աւելի մեղմ պիտի ըլլար ըսել՝ թէ միականի ստեղծուած ենք, որովհետեւ եթէ մեր մէկ աչքը կը փակենք մեր կատարած սխալին դիմաց, միւս աչքով սակայն, կը տեսնենք այդ սխալը ու «չտեսնելու կու գանք
»:
Բայց սխալական մարդը անկատա՞ր ստեղծուած է ուրեմն: Դարձեալ նոյն հարցումը կը լղորճուի ոմանց մտքին մէջ: Այս գաղափարին կողմնակիցները անկատարութեան ու մարդուն շնորհուած ազատ կամքին տարբերութիւնը չեն կրցած իմանալ տակաւին: Մարդը իր ճակատագրին նախասահմանուած էակ մը չէ: Սա հակառակ է քրիստոնէական վարդապետութեան, եւ աւելին՝ իսլամական կրօնքը բնորոշող ըմբռնումներէն մէկն է: Աստուած մարդուն ազատ կամք շնորհելով, ուղղակիօրէն իրեն գործակից կարգեց զայն: Մարդը Աստուծոյ ստեղծագործութեան շարունակողն է այս տիեզերքի վրայ: Եթէ նախասահմանուած, կամ բնազդով կառավարուող էակ մը ըլլար, վստահաբար պիտի չկարենար կատարել այն սքանչելիքները, զորս այսօր աստուածապարգեւ իր բանականութեան ճամբով կը կատարէ, գիտութեան անունին տակ:
Բայց ի՞նչ ըսել ֆիզիքական մեր թերութիւններուն մասին, որոնք թէ՛ ի ծնէ, եւ թէ յետագային կÿերեւին մեր կեանքին մէջ: Այսպէս՝ հաշմանդամ ու թերաճ ծնունդներ, ի ծնէ կամ աւելի ուշ յայտնուող անդամալուծութիւններ, արկածներ, ժառանգական, տարանցիկ թէ յանկարծ ի յայտ եկող հիւանդութիւններ եւ բազմաթիւ այլ երեւոյթներ, մտածել կու տան, թէ Աստուած մարդը անկատար ստեղծած է ուրեմն:
Ֆիզիքական մեր կեանքի թերութիւններէն շա՜տ շատերը, բժշկութեան ու գիտական տարբեր ուսումնասիրութիւններու ճամբով իրենց բացատրութիւնները ստացած են արդէն: Բայց մենք, իբրեւ մարդիկ, կը սիրենք մեր հին ըմբռնումներուն կառչիլ: Գիտութեան բերած բարիքներէն մէկը եղաւ նաեւ բացատրութիւն տալ բնութեան թէ մարդու կեանքին վերաբերող շատ մը խորհրդաւոր հարցումներու: Այսպէս, ո՞վ գիտէր անցեալին, թէ երկիրը կլոր է, եւ կարծուածին պէս՝ տափարակ ու սիւնազարդ կապոյտին ներքեւ հաստատուած չէ: Կամ ո՞վ գիտէր թէ առաւօտուն ծագող արեւը, որ միջօրէին կը զօրանար ու ապա տկարանալով կը կորսուէր՝ չի՛ կորսուիր, այլ ինչպէս որ է՝ այդպէս լուսաւոր կը մնայ, եւ երկիրն է որ անոր շուրջ կը դառնայ: Բայց մարդիկ միշտ ալ կը շարունակեն ըսել՝ արեւը մար կը մտնէ, կամ՝ հիացումով իրարու կ՛ըսեն. Մայրամուտը դիտեցէ՛ք. ինչքա՜ն հրաշալի է ու գեղեցիկ: Այսպէս ըսողներ գիտեն այլեւս թէ արեւը մար չի՛ մտներ, սակայն չեն հրաժարիր այդ ըսելաձեւէն:
Նոյնն է պարագան մեր ֆիզիքական շատ մը թերութիւններուն ու հիւանդութիւններուն: Թէ՛ բժիշկներ եւ թէ մենք ինքներս կը գիտակցինք երբեմն թէ ուրկէ՞ եկած է այդ հիւանդութիւնը մեր վրայ, կամ թէ ի՞նչ պատճառաւ մեր զաւակը «անկատար» ծնաւ, սակայն, բոլոր պարագաներուն, ամենէն դիւրին ու համոզիչ բացատրութիւնը կը սիրենք ուրիշին փոխանցել, ըսելով թէ՝ Աստուա՛ծ այսպէս ուզեց: Ոմանք այսքան համեստութիւն ալ չեն ունենար, եւ ընդհակառակը նոյն արտայայտութիւնը բողոքի վերածելով, զԱստուած միակ պատասխանատուն կը նկատեն այդ ձախորդութեան:
Իսկ ինչ կը վերաբերի արկածներուն ու պատահարներուն, հաստատապէս պէտք է ըսել, թէ Աստուած մեր չարիքը չի՛ ցանկար բնաւ, այլապէս արդէն մեզ չէր ստեղծեր: Իր անճառելի սիրոյ ծնունդն ենք մենք: Բայց Աստուած չի՛ միջամտեր մարդուն կեանքի ներքին անցուդարձերուն, երբեմն ցաւով կը հետեւի ատոնց, սակայն ինչ որ պիտի պատահի՝ կը պատահի կեանքի մէջ, ու արկածներու բերումով ինչքա՜ն չարիք ի յայտ կու գան, որոնք կը վշտացնեն մարդկային սիրտն ու հոգին:
«Աստուած մարդը անկատար ստեղծեց» ըսելը, պարզապէս իրականութենէն փախուստ տալու պատուհան մըն է: Աստուծոյ ստեղծագործութիւնը միշտ բարի է: Մեր հաւատքի գիրքին առաջին էջերուն մէջ ներկայացուած ստեղծագործութեան պատմութեան մէջ, իւրաքանչիւր օրուան մէջ տեղի ունեցած արարչութեան աւարտին, գրուած է. «Աստուած տեսաւ որ բարի է»: Այդ բարութեան մէջ կայ նաեւ կատարելութիւնը: Իսկ եթէ կեանքի պայմաններուն բերումով, դէպքեր ու պատահարներ, ինչպէս նաեւ մեղքը պատճառ կը դառնան սխալանքներու գոյառման եւ այն տպաւորութիւնը կը թողուն որ մարդը «անկատար» ստեղծուած է, վերադարձի ճամբայ մըն ալ նշուած է անոր դիմաց: Աստուածորդին կատարելութեան ձգտելու պատգամ մը տուաւ իր հետեւորդներուն. «Կատարեալ եղէք, ինչպէս որ ձեր երկնաւոր Հայրը կատարեալ է,» ըսաւ Ան (Հմմտ. Մտ. 6.48): Այս առումով, ինչպէս ալ ըմբռնուին մարդուն թերութիւններն ու տկարութիւնները, ան չի՛ դադրիր Աստուծոյ ստեղծագործութեան փառքն ու պսակը հանդիսանալէ: