«ՀԵՏՔ»Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ ԵՐԳԻՉ ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆԻ ՀԵՏ
«Ու՞ր Էք Գնում, Միթէ՞ Մեր Ցաւը Մեզ Հերիք Չէ…»
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ

2007 թ. երգահան Արմէն Մովսիսեանը հեռացաւ Հայաստանից: Այժմ նա ապրում է ԱՄՆի Լոս Անջելես քաղաքում: Արմէն Մովսիսեանին համարում են «հեղինակային երգի վարպետ»: Նա յայտնի է իր «Վեր կաց, եղբայր», «Զինուորի երգը», «Քեզի, իմ սիրելիս» եւ այլ երգերով: 60 երգ ունի ձայնագրած, չձայնագրած՝ մօտ 100, Հայաստանում մի քանի տեսահոլովակ է նկարահանել, որոնք իրեն «նուիրել էին», այսինքն՝ նկարահանել են անվճար: Երգահանը հրաժարւում է հարցազրոյցներից, քանի որ առաջին հարցը գրեթէ միշտ լինում է Հայաստանից հեռանալու մասին: Հեռանալու պատճառների մասին Ա. Մովսիսեանը բազմիցս խօսել է:
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ.- Երկու տարի առաջ խօսում էինք նոր ձայնասկաւառակի եւ երգադարանի մասին, աւարտե՞լ էք արդէն:
ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ.- Ժամանակս շատ սուղ է, դրանք եկող տարուան մնացին: Այժմ մի դպրոց եմ հիմնել՝ 50 աշակերտից բաղկացած, որոնց հայերէն երգ եւ կիթառ եմ սովորեցնում, ցաւօք սրտի, Լոս Անջելեսում փորձում ենք երգերի միջոցով պահել հայերէնը: Յուսով ենք՝ կը ստացուի: Այս դպրոցը դեռեւս անուն չունի, եկէք այդ մասին դեռեւս չխօսենք:
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ.- Դրսում ստեղածագործելը դժուար չէ՞:
ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ.- Շատ բարդ է, հայ մարդու համար այստեղ ստեղծագործելը դժուար է, հայրենի հողում մեծ էներգիա ես ստանում ստեղծագործելու համար, բայց դրանից յետոյ կամաց-կամաց ամէն ինչ սկսում է մարել: Հիմա շատ աւելի կարօտի եւ ցաւի նոտա կայ:
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ.- Ի՞նչ էք կարծում՝ կիթառի դասերով հայը հայ կը մնա՞յ:
ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ.- Ես հասկացայ, որ արիւնը ջուր չի դառնում, մի բան մնում է գեներից: Իմ անձնական դիտարկումներով կարող եմ ասել, որ դասերի սկզբում երեխաները հայերէն չէին խօսում, երգի միջոցով փորձում եմ սովորեցնել հայերէն, արտասանելը սովորում են, լատինատառ հայերէնով են հայերէն սովորում երբեմն, ինչքանով որ ստացւում է, բայց կարծում եմ՝ մի քիչ գոնէ ստացւում է: Չնայած, ուշ թէ շուտ, մի սերունդ աւել, մի սերունդ պակաս, սփիւռքը ուծանալու է, չեն օգնի անգամ Արմէն Մովսիսեանի երգերը: Ելք չկայ, ելքը հայրենիք վերադառնալն է:
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ.- Դասախօսներիցս մէկն ասում է, որ Հայաստանում փոփոխութիւններ չլինելու պատճառը արտագաղթն է, որովհետեւ ակտիւ հատուածը լքում է Հայաստանը, այսինքն՝ լիցքը չի մնում երկրում, իսկ պարպուած երկրում փոփոխութիւններ չեն կարող լինել:
ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ.- Գիտէք, ես համաձայն եմ: Չգիտեմ՝ ինչն է խաթարուած մեր մէջ, որ մենք գնացինք ասիական երրորդ աշխարհի երկիր սարքելու ճանապարհով, մենք չուզեցինք օրինականութեան դաշտի գերակայութիւն, ընկերախպերաբարեկամական յարաբերութիւնների, կաշառքի փոխարէն գերադասէինք պարկեշտութիւնը, ինչքան կարելի է:
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ.- «Ու՞ր էք գնում, միթէ՞ մեր ցաւը մեզ հերիք չէ». ձեր «Արտագաղթ» երգում էք ասում: Չնայած խոստացել էի չհարցնել, բայց հարցրի, իսկ ե՞րբ էք վերադառնալու Հայաստան:
ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ.- Շատ ցաւոտ հարց էք տալիս: Կամայ թէ ակամայ, ես հասկացայ, որ այն, ինչով զբաղւում եմ վերջին 15 տարում, ինձ չի կարող ապահովել գոնէ հաց հանապազօրեայով, դաժան բան եմ ասում: Հայրենիքում ինձ այդպէս էլ բախտ չվիճակուեց ունենալ գոնէ մէկսենեականոց սեփական բնակարան: Այդ մասին յաճախ չի խօսուել, բայց իմ համեստ համերգային հոնորարները միշտ էլ մեծ վերապահումներով են բաւականացրել ազնիւ հաց հանապազօրեային: Ես հասկացայ, որ ես այդ խաղի մէջ չեմ: Ես չսովորեցի ձեռք մեկնել, չսովորեցի ափսէներից օգտուել, չսովորեցի դառնալ «պալատական երգի»չ, փառք Աստծոյ հայրենի հողը էներգիա է տալիս, բայց դատարկութիւն է:
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ.- ԱՄՆում գտաք բարեկեցութիւն, իսկ մնացածը՞:
ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ.- Ես բարեկեցութիւն ման չեմ եկել, ես Հայաստանում «բոմժի» (անտուն-Խմբ.) կարգավիճակում էի: Ես «Մերսեդես 600ի» մասին չեմ երազել, ես կիթառի մասին եմ երազել: Այստեղ ես այսօր ինձ կարող եմ թոյլ տալ գնել այնպիսի կիթառ, որի մասին այդտեղ անգամ չէի էլ երազում: Այսօր ինձ պէտք չէ գտնել հովանաւորներ, ովքեր ինձ կօգնեն երգ ձայնագրել: Դա չի նշանակում, որ ես ինձ այստեղ շատ լաւ եմ զգում, ես հայ եմ, ես շատ հայ եմ ամերիկացի դառնալու համար: Բայց կեանքը երբեմն ստիպում է լինես հայրենիքիցդ մի քիչ հեռու, որպէսզի յետոյ աւելի մօտ լինես, բայց ես եմ մնացել, ես հայ եմ:
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ.- Ի՞նչ պէտք է փոխուի, որ երգահան Արմէն Մովսիսեանը վերադառնայ Հայաստան:
ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ.- Ես ուզում եմ, որ Հայաստանում նորմալ վերաբերմունքի արժանանայ ցանկացած քաղաքացի՝ անկախ քաղաքական հայեացքներից, սոցիալական վիճակից, որ մէկը չունենայ ամէն ինչ, իսկ միւսն ապրի ծայրայեղ աղքատութեան մէջ: Չեմ ուզում տուրիստի (զբօսաշրջիկի-Խմբ.) կարգավիճակով գալ, տեսնել Գառնին, Գեղարդը, Սեւանում լողալ, գնալ: Ուզում եմ զգամ, որ մենք մեր հայրենիքում օտար չենք: Երեւի այդ ժամանակ էլ կը գամ: Ես ուզում եմ վերադառնալիս կարողանամ ապահովել հաց հանապազօրեաս: Լոս-ում հաւանում եմ օրէնքի գերակայութիւնը: Մարդու ինքնազգացողութեան համար դա բաւարար է, երբ տեսնում ես, որ դու էլ, քո հարեւանն էլ հաւասար էք: Այստեղ ամէն կերպ օգնում են, որ ոտքի կանգնես, այստեղ ամէն ինչ շատ պարզեցուած է հասարակ մարդու համար: Ես ուզում եմ անկախ լինել, ինքս իմ կեանքը ապահովել եւ ապրել իմ երկրում: Կեանքում չեմ ների ինձ, եթէ ծախեմ ազատութիւնս, դաւաճանեմ ինքս ինձ:
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ.- Բայց ինչ-որ բան պէտք է անել, չէ՞, որ ունենանք ձեր երազած երկիրը, իսկ ո՞վ պէտք է անի:

ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ.- Գիտէք թէ այդ հարցը ինձ չե՞մ տուել: Ես այդ հարցի պատասխանը դեռեւս չգիտեմ, անկեղծ եմ ասում, ես ինքս ինձ հետ էլ եմ վէճի մէջ: Սա վերջնական լուծում չէ: Ես ելքը չեմ գտնում, ինձ էդ ճանապարհը տարել է փակուղի:
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ.- Իսկ պայքարելը ելք չէ՞:
ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ.- Սա փակուղի է, բայց պէտք է պայքարել, այն կը հասցնի մի բանի: Պատերազմից պարտուած Ճապոնիան այսօր տեսնում ենք, թէ ինչպիսի երկիր է: Մենք պատերազմը նոյնիսկ յաղթել ենք, էդ երկիրը ինչի՞ պիտի այսօր այդպիսի խնդիրների առաջ կանգնի: Գուցէ նոր սերունդը կարողանա՞յ փրկուել մեզանից, ինձնից ու նրանցից, ովքեր այսօր իշխանութեան մէջ են: Համակարգի միջոցով փոփոխութիւնները ես համարում եմ անհնար: Պայքարէք, պայքարել պէտք է, եթէ դա ինչ-որ մի բան փոխում է, հաստավիզը աւելի քիչ է հարստանում, բայց սրանց դէմ անզօր ես, սրանք եկել են արիւն թափելու հոգեբանութեամբ: Ժողովուրդը ինքը պէտք է հասունանայ, որպէսզի երէկ չասի՝ Լեւոն հեռացիր, այսօր՝ պայքար, պայքար մինչեւ վերջ, պէտք է մէկը, որը իր կենսագրութեամբ չի կեղտոտուել, մաքուր է մնացել, պէտք է գտնենք էդ մէկին, ով կը ղեկավարի: Համակարգային փոփոխութիւններ են պէտք, կերան-գնացին, կերան-գնացին, դա պէտք է փոխել, 5000 դրամով ձայն առնելը պէտք է չլինի: Պետութեան մէջ իշխանաւորները ոչ թէ սեփական բարեկեցութիւնը պէտք է ապահովեն, այլ ժողովրդինը:
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ.- Ակտիւօրէն հետեւում էք հայաստանեան իրադարձութիւններին եւ մասնակցում էք տարբեր ակցիաների:
ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ.- Այո, ճիշտ էք: Կապ չունի իմ անձնական վերաբերմունքը նախագահի նկատմամբ, իմ դրօշը, զինանշանը ինձ համար բացարձակ արժէքներ են: Հայաստանի հեռուստատեսութիւն չեմ նայում, առողջութիւնս եմ խնայում, ինտերնետային կայքերի միջոցով եմ տեղեկանում: Ոչ թէ ես յուսալքուել եմ, այլ ուղղակի հասկացել եմ, որ երկրի ղեկավարը պէտք է լինի այնպիսի մարդ, որ օրինակ ծառայի իր օրինական կեցուածքով, մինչեւ դա չլինի, ընտրութիւնները կը լինեն թայֆաբազութիւն եւ խեղկատակութիւն: Երբ մեր սերնդին հարցնում էին՝ ի՞նչ ես ուզում դառնալ, ասում էինք՝ ինժեներ, զինուոր, տիեզերագնաց, բայց ոչ մէկը չէր երազում դառնալ առեւտրական, «նալոգուու» պետ, ո՞րն է աւելի արժէքաւոր: Անկախութեան ժամանակ բոլորս խանդավառ էինք, որպէս ուսանող էլ շատ ակտիւ եմ եղել, դա երիտասարդական ռոմանտիզմ էր, մենք հաւատում էինք, որ ունենալու ենք արդար, մեր երազած երկիրը:
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ.- Ժողովրդի հոգեբանութեան մէջ փոփոխութիւններ առաջացնելու առումով մտաւորականները անելիք չունե՞ն, նրանք չպէ՞տք է մշտապէս կապի մէջ լինեն ժողովրդի հետ:
ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ.- Այսօր Հայաստանում լաւ մտաւորական խաւ կայ, որոնց հասարակութիւնը չի ճանաչում, նրանք անում են իրենց գործը եւ քաշւում մի կողմ, հեռուստատեսութեամբ նրանք չեն երեւում, ժողովուրդն էլ նրանց չի ճանաչում:
ԻՆԳԱ ՄԱՐՏԻՆԵԱՆ.- Այն ժամանակ երազել էք կիթառ ունենալ, արդէն ունէք, իսկ հիմա ինչի՞ մասին էք երազում:
ԱՐՄԷՆ ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ.- Որ ասեմ Գլենդէյլի սարերում տուն (ծիծաղում է): Ուզում եմ հայրենիք վերադառնալ, տանիք առնել գլխիս վրայ, էլ չապրել «բոմժ»ի պէս, կարողանալ ապահովել հաց հանապազօրեաս: